Mekke-verdrag versneld naar plenaire TBMM, oppositie bleef bij nee na commissiestemming

Op voorstel van de AKP schoof de Algemene Vergadering van de TBMM het Mekke-defensieverdrag op 3 november naar de tweede plaats op de agenda. De motie sloeg daarmee de gebruikelijke wachttijd van 48 uur na de commissiebehandeling over. De plenaire behandeling van het verdrag tussen Turkije, Pakistan en Saudi-Arabië volgt woensdag 4 november. De Algemene Vergadering is de voltallige zaal van de TBMM, het Turkse parlement. Daar wordt elk wetsvoorstel na de commissiebehandeling definitief vastgesteld.

Voor wie in Turkije woont, gaat het om meer dan een procedurekwestie. De Commissie Buitenlandse Zaken is de vaste parlementaire commissie die internationale verdragen voorbereidt. Zij behandelde op 27 oktober het op 7 augustus 2026 door Turkije, Pakistan en Saudi-Arabië getekende defensieverdrag. Het verdrag bepaalt dat een gewapende aanval op een van de drie ondertekenaars als een aanval op alle partijen geldt. Ook kan geen van de landen zich de eerste tien jaar na inwerkingtreding terugtrekken. Die bindende looptijd betekent dat Turkije voor een lange periode vastligt aan militaire bijstand aan Pakistan en Saudi-Arabië, ongeacht welke regering er op dat moment zit.

Bij de commissiebehandeling klonk eerder al kritiek. İYİ Partij-vicefractievoorzitter Murat Emir vreesde in een uitspraak dat het verdrag Turkije in een gewapend conflict met Iran en de Houthi’s kan trekken. De Commissie Buitenlandse Zaken nam het verdrag op 27 oktober toch aan, met de stemmen van regeringspartijen AKP en MHP en van oppositiepartij CHP. De oppositiepartijen Yeni Parti, DEM Parti en İYİ Parti stemden tegen. Daarmee moet het wetsvoorstel nu ook door de Algemene Vergadering worden goedgekeurd. Bij die stemming kwamen er uitspraken van Utku Çakırözer en Metin Ergun. Çakırözer (Yeni Parti) waarschuwde dat Turkije via het verdrag bij de oorlog in Jemen betrokken kan raken, en dat de tienjarige opzegtermijn toekomstige regeringen bindt. DEM Parti betwijfelde of de defensie-industriële baten de militaire kosten rechtvaardigen. Ergun (İYİ Parti) zei onduidelijk te vinden welke concrete defensiebehoefte het verdrag dient.

CHP koos voor steun ondanks die kritiekpunten van de andere oppositiepartijen. Dat sluit aan bij een eerdere uitspraak van CHP-leider Kemal Kılıçdaroğlu. Hij kondigde al aan dat zijn partij in de TBMM voor het verdrag zal stemmen. In een andere uitspraak van CHP-leider Kemal Kılıçdaroğlu zei hij dat hij eerst een conflict tussen Turkije en Iran vreesde, maar van standpunt veranderde nadat Iran zelf zijn goedkeuring voor het verdrag liet blijken. Daarmee verdween voor de grootste oppositiepartij het voornaamste bezwaar dat ook Yeni Parti, DEM Parti en İYİ Parti in de commissie nog aanvoerden: het risico op een regionaal conflict.

Met AKP, MHP en CHP samen heeft het verdrag in de Algemene Vergadering een ruime meerderheid. De kritiek van Yeni Parti, DEM Parti en İYİ Parti op de lange looptijd van het verdrag blijft wel onopgelost. De plenaire stemming over het verdrag staat woensdag op de agenda van de Algemene Vergadering. Wie er familie, bedrijf of bezit in Turkije heeft, voelt de uitkomst van die stemming direct terug. Ze bepaalt of het land voor minstens tien jaar vastligt aan een wederzijdse bijstandsplicht met Pakistan en Saudi-Arabië.